هاجر عطاران،کارشناس ارشد آمار در یادداشتی در وبلاگ شخصی خود،قمار دیگر، از نادیده گرفتن علم آمار در هدفمندسازی یارانه‌ها انتقاد کرده است؛ یادداشت او را با عنوان خوشه‌بندی یا طبقه بندی در ادامه می‌خوانید:

ما را به سخت جانی خود این گمان نبود! و واقعا هم نبود!

چند سال پیش همکاری داشتم که که دانشجوی دوره کارشتاسی ارشد اقتصاد در یکی از دانشگاه های صاحب نام بود. گاهی که با من از سیاست های اقتصادی دولت نهم حرف می زد، با اندوه می گفت که خیلی از اقتصاددانان خوب از دست این سیاست های غلط اقتصادی سکته کرده اند! این روزها، اما، نوبت آن رسیده است که آماردان ها هم سکته کنند.

این روزها انقدر بحث خوشه و خوشه بندی داغ است که هیچ کس به غلط عمدا مصطلح شده «خوشه» توجه نمی کند. اما، محض احتیاط، شما را ارجاع می دهم به کتاب «تحلیل آماری چند متغیری کاربردی» نوشته ریچارد آ. جانسون و دین دبلیو. ویچرن که توسط دکتر حسینعلی نیرومند ترجمه و توسط دانشگاه فردوسی مشهد منتشر شده و با تقریب خوبی بهرتین مرجع فارسی موجود در خصوص خوشه بندی، طبقه بندی و ... است. در مقدمه فصل دوزادهم این کتاب، در صفحه 685، نوشته شده است: «دسته بندی کردن یا خوشه ای کردن با روش های طبقه بندی مورد بحث در فصل گذشته فرق دارد. طبقه بندی کردن به تعدادی از دسته های معلوم مربوط می شود و هدف عملی تخصیص مشاهدات جدید به یکی از این دسته هاستو تحلیل خوشه ای یک روش قدیمی است که در آن هیچ فرضی در مورد تعداد گروه ها یا ساختمان آن ها در نظر گرفته نمی شود. دسته بندی کردن بر اساس مشابهت ها یا فواصل (عدم مشابهت ها) انجام می شود. در این جا ورودی های لازم اندازه های مشابه یا داده هایی هستند که از آن می توان شباهت ها را محاسبه کرد.»

خب! برگردیم به روزگار خودمان. چندی پیش، مردم فرم هایی را پر کرده اند و در آن اطلاعات اقتصادی خانوارشان را به مرکز آمار اعلام نموده اند. حالا از طریق sms مطلع می شوند که به کدام خوشه تعلق دارند. با توجه به تعریف بالا، آن ها در حقیقت به طبقه ای تخصیص داده می شوند. یعنی عملا به آن ها اعلام می شود که به کدام طبقه تعلق دارند. اما، از آن جا که استفاده از اصطلاح درست طبقه، نظام طبقاتی را در اذهان زنده می کند و مردم را به واکنش وا می دارد؛ اصطلاح نادرست خوشه بندی جایگزین اصطلاح طبقه بندی شده است.

نکته مهم آنجاست که روش های خوشه بندی متاثر از تعداد اعضای جامعه (N) و یا اعضای نمونه (n) است. مثلا، فرض کنید n شی داریم که یکی از آن ها X نام دارد. این اشیا را به 3 خوشه تقسیم کرده ایم. فرض کنید X در خوشه 1 قرار داشته باشد. حالا اگر به تعداد اشیایی که داشتیم یکی اضافه کنیم (n+1 شی داشته باشیم) و دوباره اشیا را به 3 خوشه تقسیم کنیم، آنگاه ممکن است شی X دیگر در خوشه 1 قرار نداشته باشد. بنابراین، اگر همه افراد جامعه اقدام به پر کردن فرم های اطلاعات اقتصادی خانوار کنند، ممکن است خوشه بندی ها تغییر کند

پايگاه خبری تحليلی فرارو