بعد از آن که مقام معظم رهبری در دیدار با رییس جمهور و هیئت دولت در مورد پرهیز از کارهای موازی در عرصه های مختلف از جمله سیاست خارجی سخن گفت و اعتماد به وزیران در چارچوب اختیارات و وظایفشان را از دیگر نکات مدیریتی هیأت دولت دانستند، وزیر امور خارجه قوت قلبی پیدا کرد تا از موازی کاری در عرصه مسئولیتش شکایت و به آن اعتراض کند.
البته قبل از اعتراض متکی، مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي در گزارشي به صراحت تعيين نمايندگان ويژه در حوزههاي سياست خارجي از سوی رییس جمهور را مغاير با اصل 127 قانون اساسي عنوان كرد و تاكيد داشت كه نمايندگان ويژه روساي جمهور بايد به لحاظ شخصي داراي ويژگيهايي باشند و در این مورد اعلام کرد؛ «پروندههاي خاص محوله به آنان تنها شغل آنان محسوب شود تا بتوانند به صورت تمام وقت پيگير آن باشند. تناسبي ميان سابقه و تخصص نمايندگان ويژه با حوزه اقدام آنها وجود داشته باشد و از ورزيدگي ديپلماتيك برخوردار باشند. نمايندگان ويژه بهخصوص در مسائل حساس بايد از پشتوانه اجماع داخلي برخوردار باشند، به گونه اي كه از يك سو اقدامات، مواضع و ابتكارهاي نمايندگان ويژه مورد تاييد نخبگان سياسي داخلي بوده و از سوي ديگر كشورهاي خارجي نيز با توجه به تعهدات و عملكرد، آنان را مورد اعتماد و قابل مذاكره بدانند».
متکی با قوت قلب گرفتن از بیانات مقام معظم رهبری اعتراض خود را به نحو مستقیم متوجه سخنان حمید بقایی کرد که جدای از ریاست سازمان میراث فرهنگی، نماینده ویژه احمدی نژاد در امور آسیا است.
اعتراض متکی در پاسخ به سخنان بقایی در همایش «ایران؛ پل پیروزی» بود و گفت؛ «مشخص نيست آقاي بقايي براساس كدام مسووليت و از چه جايگاهي اين گونه سخنان نسنجيده را بيان ميكند؛ در حالي كه هنوز آثار منفي اظهارات اخير ايشان كه موجب بروز مشكل در روابط خارجي شد از بين نرفته است».
سخنان بقایی در مورد درخواست غرامت از سه کشور آمریکا، بریتانیا و روسیه به خاطر اشغال ایران در طی جنگ جهانی بود اما این سخن او کلید ماجرا را زد که گفته بود؛ «در برخي از كشورها حتي موضوعاتي كمرنگ تر از موضوع ايران را پيگيري كرده كه در اينباره ميتوان به اقدامات ژاپن درباره بمباران هيروشيما در خلال جنگ جهاني دوم اشاره كرد. همچنين ميتوان به درخواست ارامنه درباره نسلكشي دولت عثماني در سال 1917 اشاره كرد كه ارامنه اين موضوع را به عنوان يك وجه عرق ملي دنبال ميكنند».
این سخن بقایی در رسانه های ترکیه و ارمنستان واکنشهای متناقضی در پی داشت به صورتی که در ارمنستان از آن استقبال شد، اما در ترکیه بلوایی را به پا کرد که احمد داوداوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه، را مجبور کرد تا با متکی تماس گرفته و از همتای ایرانی خواستار توضیح در مورد آن شود.
با توجه به روابط استراتژیک ایران با ترکیه چاره ای نبود جز آن که به نحوی غائله به پا شده رفع و رجوع شود و به همین خاطر، روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی فی الفور اطلاعیه ای صادر کرد و مدعی شد که اظهارات بقایی در باره روابط دولت عثمانی و ارامنه از سوی رسانه ها درست منعکس نشده است. علاوه بر این اطلاعیه، بقایی وارد میدان شد تا در برابر خبرنگاران حاضر توضیحی در مورد سخنان خود بدهد و تاکید کرد که تنها قصد بیان یک مثال را داشته و نمی خواسته هیچ گونه اظهار نظر خاصی را بیان کند.
با وجود اطلاعیه سازمان میراث فرهنگی و مصاحبه بقایی اما از سخنان مقام معظم رهبری، گزارش مركز پژوهش هاي مجلس و اعتراض متکی نشان می دهد که خدشه وارد شده بر روابط ترکیه و ایران به درستی ترمیم نشده و سخنان بقایی همچنان بر آن سایه انداخته است. در واقع، سخنان وی و واکنشهای تند مقامات و رسانه های ترکیه بعد از آن نشان دهنده حساسیتهای بالا در عرصه سیاست خارجی است که کارآزمودگی دیپلماتیک در این عرصه را اثبات می کند.
در وهله نخست باید توجه داشت که واقعه سال 1917 به هر صورت مربوط به جنگ جهانی اول است و معلوم نیست که چرا بقایی از آن برای اشغال ایران توسط متفقین در جنگ جهانی دوم استفاده کرد.
متکی در گفتگوی تلفنی با داود اوغلو به همین نکته اشاره کرد و با گفتن این که موضوع همایش مزبور درباره جنگ جهانی دوم بوده و ارتباطی به جنگ اول جهانی اول نداشته، سعی کرد تا به همتای ترکیه ای خود اطمینان دهد که موضع ایران در باره موضوع کشتار ارامنه همان موضوع سابق و نزدیک به موضع دولت ترکیه است.
ای کاش که این مقدار التفات به موضوع کشتار ارامنه که متکی بیان کرد را بقایی می داشت تا در این باب کلمه ای، حتی به صورت یک مثال هم نمی گفت تا کار به یک جنجال سیاسی کشیده نمی شد. در واقع، از همین پاسخ متکی به داوداوغلو می توان به فرق بین دیپلمات با تجربه با یک ناآزموده در صحنه دیپلماسی پی برد چرا که فردی با تجربه در عرصه دیپلماسی همانند متکی به خوبی می داند در قضیه حساسی همچون واقعه 1917 از عبارت «نسل کشی» به دلیل عواقب سیاسی آن پرهیز کند و اگر لازم باشد تا در این موضوع سخنی بگوید کلمات را سنجیده و حساب شده انتخاب کند.
موضوع «موازی کاری» را علاء الدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، روز 4 شهریور در گفتگویی با خبرگزاری مجلس گفت و به این وسیله اعتراض خود را به احکام احمدی نژاد در تعیین نمایندگان ویژه بیان کرد که چنین کاری به مسایل مهم سیاست خارجی ایران کمکی نمی کند و مانعی در مسیر تحقق هدف ها خواهد بود.
بروجردی همانند متکی سالهای زیادی را در وزارت امور خارجه گذرانده و به ظرافتها و دقتهای ضروری در سیاست خارجه توجه دارد و اعتراض وی هم از همین جهت بود، اما گویا او لازم نداشت زمان زیادی صرف کند تا مثالی برای گفته های خود پیدا کند زیرا سخن بقایی مثالی برای اعتراض او بود.
آقای احمدی نژاد بنابر اصل 127 قانون اساسی و در چهار حکم مشایی، بقایی، آخوندزاده و ظهره وند را به عنوان نمایندگان خود در خاورمیانه، آسیا، دریای خزر و افغانستان تعیین کرد. روشن است که تعیین نماینده از سوی رییس جمهور در تقویت توان دستگاه دیپلماسی، به خصوص در زمینه های حساس و ویژه اهمیت دارد اما از این مهمتر توان نماینده ها است که باید متناسب با ماموریتشان باشد، نکته ای که در گزارش مركز پژوهش هاي مجلس بر آن تاکید شده است.
حداقل شرط چنین نماینده ای در داشتن تجربه و تسلط به زبان دیپلماسی که بتواند به خوبی از پس ظرافتهای ماموریت خود برآید. سخنان بقایی و جنجال پس از آن تاییدی است بر دغدغه مقام معظم رهبری به موازی کاری در عرصه سیاست خارجی و نگرانی و اعتراض کسانی همچون متکی و بروجردی نیز از همین بابت است.
در واقع، عرصه سیاست خارجی و دستگاه دیپلماسی به افرادی بسیار کارآزموده تر نیاز دارد تا رابطه حساس با ترکیه را این چنین در معرض خطر قرار نداده و موجب خشنودی مخالفان داخلی و خارجی دولت ترکیه در مورد روابطش با ایران نشود و به این وسیله به منافع نظام لطمه وارد نکند.