داخلی  »  يادداشت  »  فرهنگی هنری

بسم الله الرحمن الرحیم

فرزند عزیزم، از درگاه ایزد متعال سلامت وتوفیق تو را خواستارم. درباره ی زهد بسیار صحبت شده است.بعضی آن را مذمت کرده اند.

شاعر میگوید:
 
مرا ز مرتبه ی عشق،زهد دور افکند  
تو -ای سرای ریایی- خراب وویران باش

دیگری می گوید: 

زاهد،ایمن مشو ازبازی غیرت،زنهار! 
که ره صومعه تا دیر مغان این همه نیست

درمقابل ، عده ای از بزرگان،  زهد را مایه ی خیرات وبرکات و منشا کمالات می دانند. پس باید حقیقت معنای زهد را فهمید تا تضادی بین این کلمات احساس نشود. کسانی که زهد را مذمت می کنند، مقصودشان رفتار مردمی است که خود را به صورت مردان حق در آورده اند و با ظاهر سازی، دیگران را فریب می دهند و معلوم است که چون نفاق و دورویی اینان، مردم را از دین خارج می کند، ضررشان از هر طبقه ای برای جامعه بیشتر است، اما مقصود بزرگانی که زهد را ستایش می کنند، زهد واقعی و بی اعتنایی به مادیات است که باعث خیر دنیا و آخرت است.

امام صادق(ع)می فرمایند: جعل الخیر کله فی بیت و جعل مفتاحه الزهد فی الدنیا (همه ی خوبی ها درخانه ای است که کلید آن زهد است) و حضرت امیرالمومنین(ع)می فرمایند: من زهد فی الدنیا استهان بالمصائب ( کسی که زاهد است،گرفتاری های دنیا او را ناراحت نمی کند).

البته در این جا هم زیاد اشتباه شده است. بعضی تصور می کنند که معنای زهد، پوشیدن لباس پاره و مندرس و خوردن نان و سرکه و بی اعتنایی به مسائل زندگی است، در حالی که باید دانست که زهد این ها نیست. زهد یک حالت روحی است که اگر در کسی پیدا شد - بر فرض که این نشانه ها هم در او نباشد - زاهد است و اگر آن حالت روحی درکسی وجود نداشته باشد - حتی اگر همه ی این ها هم در او باشد - زاهد نیست. قبلا عرض شد که حضرت امیرالمومنین سلام الله علیه می فرماید: زهد در دو کلمه ی قرآن است که "لکیلا تاسوا علی ما فا تکم و لا تفرحوا بما آتاکم" .

در نتیجه، زاهد کسی است که برای آن چه از دستش می رود غصه نخورد و به آن چه به دستش می رسد شاد نشود .اگر این حالت برای کسی پیدا شد، آیا ممکن است برای دنیا لحظه ای ناراحت شود؟ از این جا معنای فرمایش امام صادق(ع) معلوم می شود که فرمود:اذا ارادالله بعبد خیرا زهده فی الدنیا (اگر خدا برای بنده ای خیر بخواهد صفت زهد را به او عطا می فرماید.)

توجه کن!

نمی گوید خدا خیر آخرت به او مرحمت می کند،بلکه از خیر به طور مطلق سخن می گوید، یعنی هم خیر دنیا هم خیر آخرت به او لطف می کند.

اگر معنای زهد لباس پاره پوشیدن و در بیغوله زندگی کردن باشد،این که خیر نیست. زهد - همانطور که فرمودند -آرامش روحی است و زاهد طوری است که اگر مالک همه ی دنیا شود یا همه ی دنیا از دستش برود ، ابدا برای او تفاوت نمی کند. آیا این حالت بالاترین حد خوبی ها و خوشی ها نیست؟ آیا چنین انسانی خیر دنیا را داشته و از دنیا عالی ترین بهره را برده است یا جوانی که با میلیاردها ثروت و داشتن همه ی وسایل عالی زندگی - به خاطر آن که فلان موضوع مطابق میل اش نشده است - خود کشی می کند؟ آیا کسی که دستش از دنیا خالی است - ولی با داشتن روحی آرام دائما شاد وخندان است - از خیر دنیا بهره مند است یامیلیاردری که با داشتن ثروت سرشار، آنی آسوده نیست؟!

قدری فکر کن؛ مطلب معلوم می شود. چرا این آقای ثروتمند با داشتن ثروت بی کران نارحت است ؟ چون خواسته های انسان نهایت ندارد و به هر جا برسد بالاتر از آن هم هست؛ ولی زاهدی که روحش تربیت شده است و خواسته ای ندارد - تا اگر مخالف آن شد نارحت شود - همه چیز مطابق میل او ست. بزرگی می گفت: خواستن فشار دارد؛ نخواستن فشار ندارد. سعدی می گوید: حکیمی را پرسیدند: دلت چه خواهد؟ گفت: آن که دلم هیچ نخواهد.

ممکن است بپرسی: چه کنیم تا این طور شویم؟ جواب معلوم است؛ باید از خودمان بیرون بیاییم. کسی که از خودش بیرون بیاید، به زبان حال می گوید:

جهان یک سر به کام خوش دیدم 
چو بنهادم برون از خویش پایی
برون از دهر باید شد نه از شهر 
ز خود باید شدن نه از سرایی

کسی که گرفتار خود و خواسته های خود است - بر فرض که از شهر به کنار دریا برود و در عالی ترین ویلا جای گیرد و بهترین وسایل آسایش را هم داشته باشد - چون در باطن، گرفتار تشویش و اضطراب است- آنی راحت نخواهد بود. او می تواند بگوید: از هیاهوی شهر و هوای کثیف آن راحت شدم؛ ولی فشارهای روحی، نمی گذارد تا دقیقه ای آسوده باشد.

گیرم ز خلق، روی به هامون کند کسی
 از دست خود کجا رود و چون کند کسی؟

تا این جا معلوم شد که اگر کسی بخواهد خیر دنیا نصیبش شود، باید زهد اختیار کند و اما سعادت اخروی هم راهی غیر از این ندارد؛ چون زهد مایه ی آرامش روح است و اگر آرامشی نباشد، محال است که ارتباطی با عالم غیب پیدا شود. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: 

" اگرزیاد حرف نزنید و هیجان روحی نداشته باشید،آن چه را که من می بینم می بینید وآن چه را که من می شنوم می شنوید". مولا سلام الله علیه فرمود: " کسی که در دنیا زهد اختیار کند، خداوند حکمت را بر زبانش جاری می کند و دلش مالامال حکمت و دانش خواهد شد".

عزیزم، اگر می خواهی این طور شوی، غم گذشته را مخور و با موهومات آینده شاد مشو!

خدا نگه دارت باد
20/3/70