مركز پژوهش هاي مجلس در گزارش يك ماه پيش خود از سير صعودي و دو برابر شدن آسيب هاي اجتماعي در هفت سال اخير خبر داد اما همواره سوال خبرنگاران درباره آمار اعتياد دانش آموزان بي پاسخ مانده و با بهانه هايي چون نگراني والدين اين راز سر به مهر باقي مانده است. 

سرمایه: بر اساس اعلام وب سايت رسمي مجلس 65 درصد جمعيت معتادان كشور را افراد زير 35 سال تشكيل مي دهند. آمار دانش آموزان معتاد 20 هزار نفر و درصد معتادان زير 20 سال كشور 8/15 درصد از كل جمعيت هستند. 

اكبر اعلمي نماينده تبريز در مجلس معتقد است الگوي مصرف اعتياد بين دانش آموزان از هروئين به مواد مخدر جديد چون شيشه و كراك تغيير كرده است. او در يكي از جلسات علني مجلس خواستار توضيح وزير آموزش و پرورش شد. 

با اين كه بارها آماري چون 20 و 30 هزار نفر براي تعداد دانش آموزان معتاد اعلام شده است وزارت آموزش و پرورش از در دسترس نبودن آمار به دليل انجام نشدن پژوهش در اين زمينه سخن مي گويد. در اين كشمكش وزارتخانه ها و سازمان هاي مربوط به سلامت و آموزش همواره ديگري را به سهل انگاري در اين باره متهم مي كنند.
به گفته هومن نارنجي ها محقق و معاون موسسه تحقيقات اعتياد داريوش در سال هاي اخير ميانگين سني اعتياد در كشور يك تا 1/5 سال كاهش يافته و دليل آن فعاليت سودجويان مواد مخدر است. او معتقد است بسياري از نتايج و تحقيقات كه جالب نيستند، اعلام نشد و بايد با توجه بيش تر به امور پژوهشي و تحقيقاتي در اين زمينه سطح اطلاعات را ارتقا دهيم. سال گذشته سوال اكبر اعلمي از فرشيدي درباره اعتياد دانش آموزان بي جواب ماند، اكنون نيز وزير جديد، عليرضا علي احمدي ارايه آمار را موجب نگراني والدين مي داند: «در بين مدارس كشور دانش آموز معتاد در بحث هاي آسيب شناسي وجود دارد، اما اين آمار بايد از طريق وزارت بهداشت اعلام شود ضمن اينكه ارائه آمار مستند و انتشار آن باعث ايجاد نگراني در والدين مي شود كه اين امر درست نيست.

10 هزار دانش آموز معتاد آمار تا سال 83
يافته حاصل از پژوهش وضع مصرف مواد در دانش آموزان كشور طي سال هاي 79 تا 83 نشان مي دهد تعداد دانش آموزان معتاد به مواد افيوني (ايپوييدي) را مي توان بين شش تا 10 هزار نفر تخمين زد.
براساس پژوهشي كه توسط آفرين رحيمي موقر و الهه سهيمي ايزديان انجام شده است مصرف مواد مخدر و وابستگي به آن پديده اي مزمن و عود كننده است كه با صدمه اي جدي جسماني، مالي، خانوادگي و اجتماعي همراه است و در حال حاضر در ميان نوجوانان و جوانان افزايش چشمگيري يافته است. 

به دليل اهميت موضوع تاكنون مطالعات زيادي در زمينه مصرف مواد در دانش آموزان كشورهاي مختلف صورت گرفته و هر ساله نتايج آن منتشر شده است طبق آخرين گزارش، شيوع مصرف مواد غيرمجاز بين دانش آموزان كلاس هشتم، دهم و دوازدهم تحصيلي طي يك سال به ترتيب 15، 31 و 39 درصد بوده است. 

شايع ترين مواد مورد مصرف بين دانش آموزان كلاس دوازدهم ماري جوانا، آمفتامين، كوكائين، ال .اس .دي و مواد استنشاقي بوده كه شيوه مصرف يك ماهه آن به ترتيب 9/19، 6/4، 3/2 و2/1 درصد گزارش شده است. در اين مطالعه نشان داده شد كه مصرف مواد غيرمجاز در دانش آموزان در دهه هشتم قرن بيستم ميلادي افزايش و در دهه نهم كاهش سپس طي سال هاي 1990 تا 1998 افزايش داشته است. شيوع مصرف يك ماهه هرويين در بين دانش آموزان دبيرستاني نيم درصد بوده است.

پژوهش هاي ناچيز در زمينه اعتياد دانش آموزان
در پژوهش وضع مصرف مواد در بين دانش آموزان كشور آمده كه در اين مطالعه از اسنادي استفاده شد كه به بررسي شيوع مصرف مواد اعتيادآور غيرمجاز در دانش آموزان پرداخته، متدولوژي تشريح شده و نتايج به تفكيك مواد ذكر شده است.تعداد كم مطالعات و تفاوت در شاخص هاي به كاررفته از طرف ديگر، انجام هرگونه تجزيه و تحليل آماري بر نتايج را غيرممكن مي سازد ولي با مروري بر اطلاعات، مي توان تخميني هر چند غيردقيق از مصرف مواد غيرمجاز توسط دانش آموزان كشورمان ارائه كرد. 

در اسناد موجود همچنين تعريفي از مصرف و سوءمصرف ترياك ارائه نشده است.اين دو پژوهشگر (آفرين رحيمي موقر و الهه سهيمي ايزديان) كه هر دو روان پزشك و عضو مركز مطالعات اعتياد دانشگاه علوم پزشكي تهران هستند سرانجام پس از هشت مطالعه به بررسي شيوع مصرف مواد افيوني در طول عمر پرداختند كه بر اين اساس مصرف ترياك در طول عمر در پسران از 6/6 تا 7/12 درصد (در دبستان 6/0 درصد) و در دختران در شيراز نيم درصد و در كرمان
1/5 درصد گزارش شده است. در مطالعه كشوري ميزان مصرف ترياك در طول عمر كل جمعيت دانش آموزان 22 درصد گزارش شده است.
 
مصرف هرويين در طول عمر در پسران از 3/2 تا 6/5 درصد (در دبستان 1/0 درصد) و در دختران در شيراز صفر و در كرمان دو درصد گزارش شده است.همچنين مصرف روزانه ترياك در پسران 9/2 درصد در كرمان، 5/1 درصد در شيراز (در دبستان 1/0 درصد) و در دختران
7/1 درصد در كرمان و صفر در شيراز گزارش شده است در حالي كه شيوع مصرف روزانه ترياك در كل جمعيت دانش آموزان در مطالعه كشوري صفر گزارش شده است.

گزارش مصرف روزانه هروئين در پسران در مطالعه كشوري صفر و در هر كدام از شهرهاي شيراز و كرمان به ترتيب دو و 2/2 درصد (در دبستان صفر) و در دختران در دو مورد صفر و در كرمان 4/0 درصد را نشان مي دهد. مصرف روزانه مورفين در مطالعه در شيراز در پسران پنج درصد و در دختران عدد صفر را نشان مي دهد. 

همچنين شيوع مصرف روزانه شيره نيز در كرمان در پسران و دختران به ترتيب دو و 2/0 درصد گزارش شده است.در چهار مورد مطالعه نسبت دانش آموزان در جمعيت معتادان بررسي شده است كه همگي مربوط به سال هاي 76 تا 83 است كه منبع اكثر آنها سازمان بهزيستي كشور است و اين شاخص در مراجعان به مر اكز درماني بهزيستي مورد بررسي قرار گرفته است. 

ميزان گزارش شده در اكثر مطالعات بين 3/0 تا 5/0 درصد است. در يك مطالعه در اردوگاه كرمانشاه اين ميزان دو درصد و در گزارشي مربوط به تماس گيرندگان با صداي مشاور تهران اين نسبت 4/2 گزارش شده است. 

به گفته پژوهشگران اين تحقيق، نتايج نشان مي دهد با وجود آنكه در سال هاي اخير، اطلاعات توليد و منتشر شده در مورد وسعت و ماهيت اعتياد افزايش يافته است ولي اين تحقيقات در زمينه شيوع مصرف مواد اعتيادآور غيرمجاز در دانش آموزان كشور به صورت پراكنده و در حد محدودي انجام شده است. 

پژوهشگران پژوهش وضعيت مصرف مواد در دانش آموزان كشور، تلاش بسيار كردند تا به حداكثر پژوهش ها و مستندات دسترسي يابند ولي عملا توانستند از هشت مطالعه كه به بررسي شيوع مصرف مواد اعتيادآور غيرمجاز در دانش آموزان پرداخته بودند، استفاده كنند. اين اسناد مربوط به سال هاي 78 تا 83 بوده است. 

دو مطالعه توسط آموزش و پرورش و شش مطالعه توسط دانشگاه هاي علوم پزشكي انجام شده است. فقط يك مطالعه به صورت كشوري انجام شده كه توسط وزارت آموزش و پرورش و به صورت مصاحبه رودررو بوده است. بقيه مطالعات مربوط به شيراز، كرمان، رشت و گناباد بوده و در يك مطالعه نيز مصرف مشروبات الكلي در دانش آموزان راهنمايي با حداقل يك اختلال رفتاري در شهر كاشان ارزيابي شده است. 

با توجه به تعداد كم مطالعات و به علت وجود ارقام متنوع، امكان نتيجه گيري كلي وجود ندارد و تحقيقات مستند و بيشتري مي طلبد. نتايج به دست آمده از مطالعه كشوري ارقامي پايين تر از مطالعات ديگر را نشان مي دهد علت آن را شايد بتوان در اين نكات يافت كه مطالعه توسط خود وزارت آموزش و پرورش انجام گرفته و ديگر اينكه به صورت مصاحبه و شناسايي فرد بوده است.
 
تجمع مطالعات در سال هاي 78 تا 83 و فقدان هرگونه تحقيقي در سال هاي قبل از آن و خصوصا قبل از انقلاب و سال هاي جنگ بررسي تغييرات شيوع مصرف مواد را در طول زمان ناممكن مي كند. در حالي كه مطالعات در جوامع پيشرفته را معمولا طولي - كه داراي تجزيه و تحليل روند هستند - تشكيل مي دهند. 

اين مطالعات نشان داده مصرف مواد مخدر غيرمجاز با افزايش سن دانش آموز بالاتر مي رود.با توجه به اطلاعات كم و غيردقيقي كه در مورد شيوع مصرف اكستازي مواد نيروزا، كوكائين، وال .اس.دي در مطالعات ارائه شده، در مورد وسعت مصرف اين مواد در دانش آموزان نمي توان نتيجه گيري كرد.