بالاخره سال 88 تمام شد و سال جدید با روزهای نوروزی آن سر رسید. بسیاری در این روزها کوله بار خود را بسته اند تا با استفاده از فرصت تعطیلات راهی سفر شوند و با گشت و گذار و بیرون کردن خستگی سال رفته، خود را آماده کار و تلاش در سال جدید کنند.

لابد آنهایی هم که راهی سفر نشده اند، روزهای تعطیل را با دید و بازدیدها می گذرانند تا با دیدار فامیل و دوستان اوقات را به خوشی بگذرانند، اما در این میان بد نیست تا نگاهی به سال 88 انداخته شود و وقایع آن مروری شود. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که سال 88 برخلاف سالهای پیش از آن بود و نسبت به آن سالها از ویژگی خاصی برخوردار است، اما چه خصوصیت ویژه ای در این سال می توان دید؟

مسلم است که سال 88 پر بود از حوادث مختلف داخلی و خارجی. در این سال موضوع هدفمند کردن رایانه ها یکی از موضوعات اساسی دولت بود که به دنبال تنظیم فرمهای آمار خانوار در سال 87، سعی دولت بر این بود تا با فرستادن لایحه هدفمند کردن رایانه ها به مجلس و سپس اجرایی شدن آن در بودجه سال 89 این موضوع را دنبال کند. سفرهای استانی دولت نیز یکی دیگر از برنامه های دولت بود که در پی روال سالهای گذشته همچنان ادامه داشت، با این تفاوت که انتقاد به این سفرها در سال 88 کم کم رنگ خودی گرفت و برخی از اصولگرایان در مجلس نیز به جمع منتقدان آن پیوستند.

مسائل چند سال اخیر همانند جنگ در افغانستان، عراق، لبنان و فلسطین و ... باز در سیاست خارجی سال 88 به چشم می خورند، اما مهمترین موضوع همان پرونده هسته ای و چالش با گروه 1+5 بود. در این سال چالش ایران با غرب بر سر فعالیت هسته ایش منجر به صدور قطعنامه ای علیه ایران نشد و گذشته از این نکته قابل توجه اتفاقی تازه نیز رخ داد و آن ملاقات مستقیم نمایندگان ایران و آمریکا در ژنو بود که در این جریان گامی تازه شمرده می شود. انتخابات مجلس لبنان در خردادماه، انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در مرداد ماه و انتخابات اسفند ماه مجلس عراق سه تحول مهم منطقه ای بودند. مسائل داخلی و خارجی ریز و درشت دیگری نیز می توان برشمرد که در سال 88 به وقوع پیوستند که در نگاهی اجمالی به این سال قابل رصد هستند، اما گذشته از کل این وقایع، یک واقعه بیش از هر واقعه دیگری در این سال تاثیرگذار بوده و خصوصیت ویژه سال 88 در این واقعه و حوادث مربوط به آن است.

شاید هیچ کس شک نداشته باشد که واقعه خاص سال 88 دهمین انتخابات ریاست جمهوری بود که با توجه به مباحث انتخاباتی در سال 87 همانند اعلام نامزدی مهدی کروبی در مهر، خاتمی در بهمن و میرحسین موسی در اسفند ماه آن سال، تب و تاب دهمین انتخابات ریاست جمهوری قبل از سال 88 شروع شده بود و در طول این سال و حتی تا آخرین روزهای آن نیز ادامه داشت. می توان به درستی گفت که سرتاسر سال 88 و وقایع آن متاثر و تحت الشعاع انتخابات دهم ریاست جمهوری بود و حتی موضوع مهمی چون هدفمند کردن یارانه ها هم نتوانست توجه ها را از آن برگرداند. از این رو، چندان بی راه نخواهد بود اگر این سال را به نام سال انتخابات بخوانیم و ویژگی خاص این سال نسبت به سالهای دیگر را در همین نام بجوییم. سال 88 سال انتخابات، اما به چه معنا؟ آیا منظور برگزاری انتخابات در 22 خرداد است یا اعتراضات پس از آن و درگیریهای بعدی یا ماجرای دادگاهها و اعترافات آن یا وقایع دیگر؟

تمام این مسائل تحت عنوان سال انتخابات قابل بحث و بررسی است اما همگی کم و بیش از آنها باخبریم و به کم و کیف آن آگاه. می توان سال 88 به عنوان سال انتخابات را در یک جمع بندی کلی و از منظری ورای صرف نگاه به وقایع آن نگریست و نکاتی در آن یافت که تنها محدود به وقایع این سال نبوده، بلکه نتایج و درس عبرتهای این سال برای سالهای آینده باشند. از این منظر، سال 88 بازنمای کارنامه مردم، مسئولین و جناحها و نیروهای سیاسی است که در این کارنامه هم توان و هم نحوه عمل آنها قابل ارزشیابی است.

سال 88 به جهت کارنامه مردم به معنای مشارکت گسترده آنان در تعیین سرنوشت خودشان است. مردم ایران توانستند در شبهای قبل از انتخابات حوادثی را به نمایش بگذارند که مایه حیرت جهانیان شد؛ تجمعهای پرشور مردم در خیابانها و بحث و گفتگوی آنها با یکدیگر اما مسالمت آمیز. در واقع، مردم در زمانی کوتاه توان خود را در ابراز عقیده ها مخالف به طریقی مسالمت آمیز نشان دادند که این امر به لحاظ تنوع و گستردگی آن بی سابقه بود. اگر نخواهیم از منظر جناحی به سال 88 نگاه کنیم، این وقایع به اضافه حضور گسترده مردم در پای صندوقهای رای و ماههای پس از آن همگی نشان دهنده یک چیز است و آن این که مردم هنوز در صحنه سیاسی نظام حضور دارند و آن را بی ارتباط با خود نمی داند و گذشته از برخی نظریه های سیاسی، اراده مردم در سرنوشت سیاسی کشور دخیل است. این نکته ای است که نباید از آن غافل بود و حتی دست کم گرفت و بنابر علقه های سیاسی مورد سوءتعبیر قرار داد، بلکه باید به آن توجه داشت و سعی کرد تا هر چه بیشتر تقویت شود.

کارنامه و نحوه عملکرد مسئولین و جناحها و نیروهای سیاسی از منظری کلی و غیر جناحی نمی تواند هم پایه کارنامه و نحوه عملکرد مردم پیش رود چرا که وقایعی چون حمله به کوی دانشگاه و حوادث کهریزک از یک سو و دعوت از مردم به آمدن به خیابانها و نداشتن رفتار سیاسی مناسب برای حل بحران و نبود دیالوگ سیاسی مناسب بین جناحها از سوی دیگر، نمی تواند معادل درست و مناسبی برای آن شور و شوق مردمی باشد. بی شک آن شور و شوق پشتوانه محکمی هم برای مسئولین نظام و هم جریانهای سیاسی اعم از اصلاح طلب و اصول گرا است، اما باید در نحوه عملکرد مسئولین و جریانهای سیاسی تامل کرد و دید تا چه اندازه در تثبیت این پشتوانه گام برداشته اند و از خود پرسید که حوادثی چون درگیریهای خیابانی و حمله به کوی دانشگاه و کهریزک یا کوتاهی جریانهای سیاسی در مدیریت بحران و یافتن راه حلی برای حل آن نمی تواند به این پشتوانه ضربه زند؟ با تامل در سال 88 و نحوه عملکردها پاسخ این پرسش و پرسشهایی از این دست معلوم می شود و از این طریق می توان دریافت که در طی این سال انتخابهای مسئولین و جریانهای سیاسی تا چه اندازه درست و تا چه اندازه ناصواب بوده است.

از این رو، سال 88 در یک نگاه کلی سال انتخاب برای سالهای آینده است و باید در آن دقت و تامل داشت تا معلوم شود که برای سالهای در پیش رو چه راهی انتخاب شده و مسئولین و جریانهای سیاسی تا چه حد توان حل بحرانهای سیاسی را دارند تا آن که در خور اعتماد عمومی باشند.