داخلی » وبلاگها » فرهنگی هنری
درباره علی قمصری، آهنگساز شجریان جوان
وبلاگ دوستداران همایون شجریان
8 اسفند 1388 ساعت 9:54
این بسیار معمول است که هواداران یک چهره معروف برای او وبلاگی، یا صفحهای در شبکههای اجتماعی ایجاد کنند. وبلاگ دوستداران همایون شجریان، که در کنار آن عنوان «غیر رسمی» نیز آمده از این دست است. وبلاگی که در عین سادگی، طراحی چشمنوازی دارد و در پست جدیدش پیشینه «علی قمصری»، سرپرست گروه همنوازان حصار را منتشر کرده است:
بیتردید علی قمصری را میتوان یکی از پدیدههای دههی ۸۰ موسیقی ایران در عرصهی نوازندگی دانست. نوازندهای که آیندهی فعالیت موسیقاییاش کاملاً روشن است و در سالهای آینده میتواند به یکی از نامهای بزرگ و قابلاعتنای موسیقی ایران تبدیل شود. شاید پیش از سال ۸۴ و همکاری او با همایون شجریان در آلبوم «نقش خیال»، کمتر کسی علی قمصری را میشناخت یا حتی نامی از او شنیده بود؛ اما امروز که تنها چهار سال از آن روزها میگذرد، بهگمانم کسی نباشد که موسیقی را بهطور حرفهای دنبال کند و علی قمصری را نشناسد.
قمصری در مقیاس موسیقیدانان، بسیار جوان است و تنها ۲۶ سال دارد؛ اما تجربهاش در قیاس با همسن و سالهایش قابل ملاحظه است. او دورهی راهنمایی و دبیرستان را در هنرستان عالی موسیقی گذرانده و در عین حال دیپلم رشتهی ریاضی فیزیک را هم کسب کرده و حتی در المپیادهای ریاضی و فیزیک هم شرکت داشته است. همزمان با ورود به دانشگاه برای پیگیری تحصیلات آکادمیک در رشتهی موسیقی، در ۱۸سالگی ارکستر بزرگی را بهنام «سرمد» تأسیس کرده و در آن بهعنوان سرپرست، آهنگساز و نوازنده مشغول به فعالیت شده است. قمصری در همین دوره موفق شده یک بار عنوان نخست جشنوارهی موسیقی جوان را هم از آن خود کند.
اما همانگونه که در بالا آمد، «نقش خیال» نقطهی عطف فعالیت حرفهای اوست. شاید کمتر موسیقیدان جوانی را بتوان یافت که در ۲۲سالگی نخستین آلبومش را در کنار یک خوانندهی سرشناس ارائه دهد. البته برخورد منتقدان و اهالی موسیقی با این آلبوم تا حدودی گوناگون بوده است و باید اشاره کنم «نقش خیال» منتقد هم کم ندارد. اما گذشته از ارزشگذاری، بیشک خلق این اثر یک غافلگیری بزرگ و یک اتفاق مثبت در موسیقی ما بود. خیلیها «نقش خیال» را با آن قطعهی معروف گیتار میشناسند که خود یک غافلگیری محسوب میشود. البته امروز میتوان گفت روحیهی قمصری از تلفیقهای ابزاری اندکی فاصله گرفته و بیشتر به تلفیق در محتوا نزدیک شده است. یکی از انتقاداتی که همواره پیرامون نخستین آلبوم قمصری مطرح بوده، شباهت تم و ملودی برخی قطعات این آلبوم با آثار دیگر است. بهطور شاخص مقدمهی نوای او را بسیار شبیه «نینوا»ی استاد علیزاده میدانند. اصولاً شباهت او به علیزاده، تنها منحصر به این یک قطعه نیست و بهطور کلی سبک و حالت تارنوازیاش هم یادآور استیل خاص نوازندگی حسین علیزاده است. صدالبته قمصری، خود تا حدودی این موضوع را میپذیرد و تأثیرپذیریاش از علیزاده را کتمان نمیکند؛ اما آنچه مشخص است، او دارد رفتهرفته شخصیت مستقل موسیقایی خویش را مییابد و از بند تقلید و حتی تشابه خارج میشود. یکی دیگر از ایراداتی که منتقدان به آثار قمصری وارد میکنند، شلوغ بودن فضای آهنگهای او بهواسطهی نوع ارکستراسیون کارهایش است. این موضوع بهخصوص در بخشهایی از همین آلبوم «نقش خیال» رخ مینمایاند. علی قمصری در ساخت و تنظیم آهنگهایش سعی میکند به مرزهای موسیقی پلیفونیک بومیشده دست یابد و از این منظر هم به سبک آهنگسازی حسین علیزاده نزدیکتر است. هر چند در موسیقی ایرانی اگر این سبک حسابشده و منطقی بهکار گرفته نشود، قطعاً برای شنوندهای که گوشش به موسیقی تکصدایی عادت کرده، غیرقابلهضم است.
گروه عظیمی از هنرمندان جوان موسیقی ما، در ابتدای راه به سنتها پایبندی قابلتوجهی دارند، ولی هر چه در مسیر فعالیت حرفهای پیش میروند و خود را در محاصرهی سنتها در مییابند، اندکاندک تغییر جهت داده و مسیر نوآوری و سنتشکنی را اختیار میکنند که البته انتهای این مسیر همیشه روشن نیست. بهطوری که گاهی هنرمندی که پیشتر خود را از بند سنتها رهانیده بود، این بار گرفتار حصار تازهای بهنام سنتشکنی میشود و از طرف مقابل بام سقوط میکند! روند فعالیت قمصری اما با این گروه تفاوت عمدهای دارد. از آنجا که او موسیقی را خیلی زود و بهصورت جدی آغاز کرده، همچنین بنا به میل ویژهای که به تجربهی فضاهای نو، در او سراغ داریم؛ خیلی زود وارد مسیر ابداع و سنتشکنی شده؛ اما رفتهرفته در فکر موسیقایی خود، یک تعادل مناسب را میان سنتها و ابداعات برقرار کرده است. در واقع میتوانم بگویم، علی قمصری، مسیری را که خیلی از موسیقیدانان جوان طی میکنند، برعکس پیموده. هر چند در ابتدا خطر بیشتری او را تهدید میکرد؛ ولی امروز به مدد دانش و شناختی که از اصالتها پیدا کرده، از ورطهی افراط و تفریط فاصله گرفته و چشمانداز روشنتری را میتوان برای او متصور بود.
قمصری با وجود سن کمی که دارد، تا کنون دو ابداع مشخص را بهنام خود ثبت کرده است. یکی ساخت کمانچهباس یا بمکمان که نسبت به کمانچهی معمولی صدای بمتر و ابعاد بزرگتری دارد و برادرش، مصباح آن را مینوازد. و دیگری تشکیل کوارتت زهی شامل دو کمانچه، یک کمانچهآلتو و یک کمانچهباس که پارسال در کاخ نیاوران بهروی صحنه رفت و اجرای بدیع و نسبتاً موفقی را ارائه داد. علی قمصری بههمراه علیرضا قربانی و همین کوارتت زهی ایرانی، اوایل امسال آلبومی را بهنام «سرو روان» منتشر کرد که به زعم نگارنده از جهت آهنگسازی نسبت به «نقش خیال»، حرکتی رو به جلو به حساب میآید. همچنین اخیراً آلبومی از تکنوازی تار او بهنام «شور پریشانی» توسط نشر «ماهور» منتشر شده که روشنگر قابلیتهای بالای نوازندگی او، تکنیک، سرعت و قدرت زخمههایش، و تسلط او بر ردیف موسیقی ایرانیست. پیشتر مطلبی از آروین صداقتکیش دربارهی این آلبوم را در وبلاگ قرار دادهام که میتوانید در اینجا بخوانید. بهزودی هم آلبومی با عنوان «تنیده در خطوط موازی» از تکنوازیهای او منتشر خواهد شد. از ویژگیهای تارنوازی قمصری، دینامیک بالای ساز اوست. البته او بهنسبت برخی نوازندگان جوان دیگر که صرفاً در پی نمایش سرعت و بهکارگیری تکنیک فارغ از احساس هستند، به حس نوازندگی نیز توجه مناسبی دارد.
علی قمصری در حال حاضر دانشجوی کارشناسی ارشد رشتهی موسیقی است و به تدریس تار و آهنگسازی میپردازد. او تا چند روز دیگر به همراه گروه «همنوازان حصار» و همایون شجریان کنسرتهایی را در چند شهر ایران برگزار خواهد کرد.
