عصر قاجار(۱۱۶۴-۱۳۰۴)، به ويژه دوره حكومت ناصرالدين شاه به تعبير گروهى از مورخين به عصر بى خبرى شهرت يافته است و در مورد مسئله زنان نیز این بی خبری وجود دارد . از این رو عکس های آن دوران اسناد قابل توجهی برای پی بردن به وضعیت زن در این عصر به شمار می آید.
مسائل و مصائب زنان عصر قاجار ناشى جهل آنان نسبت به حقوق اجتماعى خود در مقايسه با جوامع غربى و مدرن قلمداد مى شود. دوره قاجار دوره گذر از غفلتى به غفلت ديگر بود. در اين دوره وضعيت زنان و حقوق اجتماعى آنان نيز تابع شرايط فوق بوده است.
در دوران قاجار امکان تحصیل برای زنان بسیار محدود بوده است و در باور عمومی، باسوادی زنان را مخالف اسلام و برای جامعه خطرناک میدانستند . همچنین باور دیگر این بود که زنان نمیتوانند باسواد شوند و مغز آنان قدرت پذیرش دانش را ندارد. باسوادی زنان ننگ محسوب میشد و بسیاری از زنان باسواد، آن را پنهان میکردند.
مثلا بعضی از همسران ناصرالدین شاه توانایی خواندن و نوشتن داشتند ولی شاه از این امر اطلاع نداشت.
در این دوره در خانهها و خیابانها جدایی جنسیتی وجود داشت که تا دوره پهلوی نیز ادامه یافت به ویژه درمیان طبقات پایینتر جامعه: در خانهها اندرونی و بیرونی مجزا بود، میهمانان زن توسط زنان پذیرایی میشدند و میهمانهای مرد توسط مردان.
در خیابانهای پرجمعیت مانند لالهزار، شاه آباد و امیریه نیز در ساعتهای پرجمعیت عصر زنان باید از یک پیادهرو عبور میکردند و مردان از پیادهرویی دیگر. زنانی که میخواستند برای کاری به سمت دیگر خیابان بروند باید از پاسبان اجازه میگرفتند و تحت نظر او به سرعت حرکت میکردند .
در این دوره ازدواج کودکان و ازدواج اجباری دختران بسیار رایج بود. طلاق نیز برای مردان بسیار آسان بود و چندزنی مجاز بود. حق رای برای زنان وجود نداشت. زنان نمیتوانستند به هیچ منصب سیاسی دست یابند .
نگرش زنان به وضعیت خود پذیرش سرنوشت و تسلیم بود. به دختران از کوچکی ساکت نشستن و تحرک کم، سوال نکردن و اطاعت کردن از مردان حتی برادر کوچکتر خود آموخته میشد. این الگوی جامعهپذیری تا دورههای بعد نیز ادامه یافت.
به عکس هایی از زن قجری توجه کنید:
)
